مسأله خروج اطلاعات از کشور  که با واژه «بیگ‌دیتا» آن را توضیح می‌دهند  ابعاد گسترده‌ای دارد و نمی‌توان ساده‌انگارانه آن را با نظریه‌هایی همچون «جامعه اطلاعاتی» و «جریان آزاد اطلاعات» توضیح داد. لزوماً حتی دسترسی به حجم عظیم اطلاعاتی که امروز کاربران در شبکه‌های اجتماعی تولید می‌کنند، به معنی جریان آزاد اطلاعات نیست و «پردازش» آن اهمیت بیشتری از دسترسی به آنها دارد. پردازش اطلاعات، مبنای «سیاست‌گذاری» در جهان اطلاعاتی امروز است و ارسال این حجم عظیم از اطلاعات کشور مستقلی مانند ایران به خارج از مرزها با تمسک به «پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی خارجی»، صورت پیشرفته جمع‌آوری اطلاعات سیاحان و شرق‌شناسان غربی در جهان امروز است. بهتر است مجموعه سیاست‌گذاران و مدیران فضای مجازی کشور، به‌جای خوش‌باوری به «نظریه جریان آزاد اطلاعات»، متوجه «نظریه امپریالیسم اطلاعاتی» باشند تا نقش جزئی از پازل «شرق‌شناسی جدید» را ایفا نکنند.

اینستاگرام، تنها یک ابزار فنّاورانه و یا حتی یک شبکه اجتماعی نیست، بلکه ابزاری فعال برای ایجاد «هویت‌های جدید» است که در «ایجاد تمایز» نیز به کاربرانش کمک می‌کند. ایجاد تمایز، قاعده‌ای اصلی در «توجه» محسوب می‌شود. از همین روی، اینستاگرام، «رقص میانه میدان» را برای هر کاربری فراهم می‌کند تا فعالانه از خلال جنون سلفی، «اقتصاد توجه» را از آن خود کند. کاربران در این چرخه تولید و در این میدان «عرضه و تقاضای تصویر»، فرصت‌ها را غنیمت می‌شمارند و از هر حربه‌ای برای «ارائه یک تصویر ایدئال» از خود استفاده می‌کنند. ظاهراً سلفی در این معنی، مجالی برای عرضه خود است که البته این‌گونه هم می‌تواند باشد. اما در واقعیت، همه‌چیز به نفع یک نوع از اقتصاد جدید، تمام می‌شود. در عبارتی نهایی؛ «بهترین نسخه» از هر انسان به خواست او ضبط می‌شود و در چرخه اصلی مصرف، به نفع یک نظم جدید عام و جهانی، مصادره می‌گردد.

علاوه بر همگرایی رسانه‌ای، ما با «همگرایی ارتباطات فردی، میان‌فردی، گروهی و جمعی» روبرو هستیم. بستر این هم‌گرایی که من از آن تحت عنوان «همگرایی ارتباطی» نام می‌برم «شبکه‌های اجتماعی» است. درواقع، امروز مهم‌ترین عرصه این همگرایی رسانه‌ای را می‌توان «شبکه‌های اجتماعی» تلقی کرد. زیرا تمام عناصر چرخه «تولید» و «مصرف» رسانه‌ای در شبکه‌های اجتماعی به‌طور هم‌زمان رخ می‌دهد و مخاطبان از همه قالب‌های رسانه‌ای برای بحث در موضوعات خود بهره می‌برند. ضمن اینکه هم‌زمان، «محتوای میان‌فردی و گروهی» به «محتوای رسانه جمعی» و بالعکس تبدیل می‌شود. علاوه بر این، نقش اجتماعی مخاطبان رسانه‌های جمعی سنتی‌تر به نقش یک «کاربر» ارتقا پیدا می‌کند. کاربر، به‌طور هم‌زمان و در چرخشی مداوم، مخاطب و تولیدکننده رسانه‌ای است و ادبیاتی جدید پیرامون آن شکل گرفته است

آیا سیاست‌های جمعیتی می‌تواند موجب افزایش جمعیت شود؟ در پاسخ می‌توان تجربه کشورهایی همچون روسیه، بلغارستان، آلمان، فرانسه و انگلستان را موردبررسی قرارداد. این کشورها از دهه‌ها قبل دچار این بحران شده‌اند و سیاست‌های مختلفی اعم از سیاست‌های اقتصادی و مالی، رفاهی، بهداشت باروری، تأمین اجتماعی، مهاجرت و … را اجرا کرده‌اند. بااین‌حال، آمارها نشان می‌دهد که به‌جز سیاست‌های مهاجرتی، سیاست‌های دیگر تأثیر چندانی نداشته‌اند. به‌گونه‌ای که «تثبیت نرخ باروری» در بسیاری از این کشورها، ناشی از پذیرش مهاجران بوده است و به‌رغم ایجاد مزیت‌های اقتصادی برای اتباع کشور، سیاست‌های افزایش جمعیت با توفیق چندانی مواجه نبوده است. البته در این میان، روسیه را می‌توان یک استثنا دانست.

دولت‌ها با سازمان‌دهی امور و مداخله در آن، برنامه خاصی را پیش می‌برند. این امور می‌تواند دایره گسترده ای از عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی را در برگیرد. درعین‌حال، «سطح» و «نوع» سازمان‌دهی و مداخله دولت‌ها می‌تواند شامل ایده‌های مختلفی باشد که البته به بنیان‌های نظری شکل‌گیری هر نوع دولتی برمی‌گردد.

فضای مجازی ایرانی، نیازمند سیاست‌های جدی‌تری در عرصه شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های مجازی است و بهره‌گیری از پیام‌رسان‌ها به‌عنوان شبکه اجتماعی، قطعاً پیامدهای بحران را افزایش خواهد داد.

آیا نفس سیاست‌گذاری در رسانه‌ها به‌طور عام و سیاست‌گذاری در فضای مجازی به‌طور خاص نیز در راستای «سیاست‌گذاری عمومی» است؟ و آیا دولت می‌تواند از اتخاذ سیاستی مشخص در این زمینه خودداری کرده و منافع عمومی را نادیده بگیرد؟

«سیاست‌های جمعیتی» مستقیماً با «نهاد خانواده» در ارتباط است که جزئی‌ترین محمل «فرهنگ‌های خرد» محسوب می‌شود. بنابراین باید به «نقشه سیاستی جمعیت» در پهنه ایران فکر کرد و با توجه به هر منطقه، با قیودی مانند «فرهنگ»، «قومیت»، «مذهب» و حتی «نوع سکونت» (اعم از شهری، روستایی و عشایری) به تدوین سیاست پرداخت.