علاوه بر همگرایی رسانه‌ای، ما با «همگرایی ارتباطات فردی، میان‌فردی، گروهی و جمعی» روبرو هستیم. بستر این هم‌گرایی که من از آن تحت عنوان «همگرایی ارتباطی» نام می‌برم «شبکه‌های اجتماعی» است. درواقع، امروز مهم‌ترین عرصه این همگرایی رسانه‌ای را می‌توان «شبکه‌های اجتماعی» تلقی کرد. زیرا تمام عناصر چرخه «تولید» و «مصرف» رسانه‌ای در شبکه‌های اجتماعی به‌طور هم‌زمان رخ می‌دهد و مخاطبان از همه قالب‌های رسانه‌ای برای بحث در موضوعات خود بهره می‌برند. ضمن اینکه هم‌زمان، «محتوای میان‌فردی و گروهی» به «محتوای رسانه جمعی» و بالعکس تبدیل می‌شود. علاوه بر این، نقش اجتماعی مخاطبان رسانه‌های جمعی سنتی‌تر به نقش یک «کاربر» ارتقا پیدا می‌کند. کاربر، به‌طور هم‌زمان و در چرخشی مداوم، مخاطب و تولیدکننده رسانه‌ای است و ادبیاتی جدید پیرامون آن شکل گرفته است

آیا سیاست‌های جمعیتی می‌تواند موجب افزایش جمعیت شود؟ در پاسخ می‌توان تجربه کشورهایی همچون روسیه، بلغارستان، آلمان، فرانسه و انگلستان را موردبررسی قرارداد. این کشورها از دهه‌ها قبل دچار این بحران شده‌اند و سیاست‌های مختلفی اعم از سیاست‌های اقتصادی و مالی، رفاهی، بهداشت باروری، تأمین اجتماعی، مهاجرت و … را اجرا کرده‌اند. بااین‌حال، آمارها نشان می‌دهد که به‌جز سیاست‌های مهاجرتی، سیاست‌های دیگر تأثیر چندانی نداشته‌اند. به‌گونه‌ای که «تثبیت نرخ باروری» در بسیاری از این کشورها، ناشی از پذیرش مهاجران بوده است و به‌رغم ایجاد مزیت‌های اقتصادی برای اتباع کشور، سیاست‌های افزایش جمعیت با توفیق چندانی مواجه نبوده است. البته در این میان، روسیه را می‌توان یک استثنا دانست.

دولت‌ها با سازمان‌دهی امور و مداخله در آن، برنامه خاصی را پیش می‌برند. این امور می‌تواند دایره گسترده ای از عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی را در برگیرد. درعین‌حال، «سطح» و «نوع» سازمان‌دهی و مداخله دولت‌ها می‌تواند شامل ایده‌های مختلفی باشد که البته به بنیان‌های نظری شکل‌گیری هر نوع دولتی برمی‌گردد.

فضای مجازی ایرانی، نیازمند سیاست‌های جدی‌تری در عرصه شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های مجازی است و بهره‌گیری از پیام‌رسان‌ها به‌عنوان شبکه اجتماعی، قطعاً پیامدهای بحران را افزایش خواهد داد.

بدون استفاده از «گفتمان عام» نمی‌توانیم هیچ ساحتی را به اجرا گذاریم، خصوصا تلگرام که ذی‌نفعان آن عموماً عامه مردم هستند، ضمن آنکه به لحاظ فنی در اختیار حکومت‌ها هم نیست. در هر صورت این گفتمان عام هنوز رخ نداده است یعنی مطالبه‌گری عمومی ‌به معنای واقعی از سوی عامه مردم ایجاد نشده است.

آیا نفس سیاست‌گذاری در رسانه‌ها به‌طور عام و سیاست‌گذاری در فضای مجازی به‌طور خاص نیز در راستای «سیاست‌گذاری عمومی» است؟ و آیا دولت می‌تواند از اتخاذ سیاستی مشخص در این زمینه خودداری کرده و منافع عمومی را نادیده بگیرد؟

«سیاست‌های جمعیتی» مستقیماً با «نهاد خانواده» در ارتباط است که جزئی‌ترین محمل «فرهنگ‌های خرد» محسوب می‌شود. بنابراین باید به «نقشه سیاستی جمعیت» در پهنه ایران فکر کرد و با توجه به هر منطقه، با قیودی مانند «فرهنگ»، «قومیت»، «مذهب» و حتی «نوع سکونت» (اعم از شهری، روستایی و عشایری) به تدوین سیاست پرداخت.

«جمعیت» یکی از مهم‌ترین عناصر قدرت در هر کشوری محسوب می‌شود و بحران کاهش جمعیت، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کشورها در این زمینه است. به‌گونه‌ای که عمده کشورهای اروپایی از این بحران رنج می‌برند و سیاست‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی زیادی را برای حل این بحران درپیش گرفته‌اند.